Verantwoordelijkheid of controle?

door Marie Jose Capello | okt 15, 2026 | Blog | 0 reacties

“Laat maar, ik doe het zelf wel.” Hoe vaak hoor je jezelf dat zeggen?
Je partner heeft aangeboden de boodschappen te doen. Super, dan hoef jij nergens meer aan te denken. Nou ja, behalve dat je toch nog even vraagt of hij het lijstje heeft gezien, of hij weet welke yoghurt je bedoelt en dat de tomaten niet half groen moeten zijn. O ja, en als die ene winkel de koffie niet heeft, ga dan alsjeblieft naar die andere.

“Ja schat, komt goed”, is het antwoord. En terwijl hij weg is, bedenk je dat je vergeten bent te zeggen dat hij vooral niet datzelfde brood als vorige week moet meenemen. Pfff. Je had het net zo goed zelf kunnen doen...

Klinkt flauw hè, maar dit soort kleine dingen vertellen verrassend veel over hoe je in het leven staat. Want hoe vaak zeg je dat je graag eens wat minder verantwoordelijkheid zou willen, terwijl je ondertussen nauwelijks iets uit handen kunt geven?

Jij bent nu eenmaal degene die overal aan denkt

Tenminste, dat is wat je jezelf vertelt. Jij ziet wat er moet gebeuren, denkt vooruit, voorkomt problemen en zorgt dat alles op rolletjes loopt. En eerlijk is eerlijk, daar ben je hartstikke goed in geworden.

Op je werk weten ze dat ze op je kunnen rekenen, thuis weet iedereen dat jij het wel regelt. 'Wat zouden we zonder jou moeten?’ Dat is een compliment waar je jarenlang trots op kunt zijn, tot je op een dag denkt: Ja...dat vraag ik me ondertussen ook af.

Want hoe fijn is het eigenlijk om altijd degene te zijn die alles in de gaten houdt? Kun je werkelijk achteroverleunen wanneer iemand anders iets regelt? Of ben je in gedachten alweer drie stappen verder, voor het geval dat?

Verantwoordelijkheid heeft een goede naam

En terecht. Je afspraken nakomen, rekening houden met anderen, doen wat nodig is. Daar is helemaal niets mis mee. Maar er zit een grens tussen verantwoordelijkheid nemen en je verantwoordelijk vóélen voor alles wat er gebeurt.

Je bent verantwoordelijk voor je eigen gedrag, maar ook voor hoe iemand anders daarop reageert? Je kunt je kinderen begeleiden, maar moet je ook voorkomen dat ze teleurgesteld raken? En is het jouw taak om ervoor te zorgen dat je partner nooit boos, verdrietig of teleurgesteld is?

Hoeveel van wat jij verantwoordelijkheid noemt, gaat eigenlijk over het voorkomen van iets wat jij moeilijk vindt om te verdragen?

Controle ziet er lang niet altijd uit als controle

Bij controle denken we al snel aan iemand die de baas wil spelen en anderen vertelt wat ze moeten doen. Maar controle kan er ook ontzettend zorgzaam uitzien.
Je helpt voordat iemand om hulp vraagt. Je neemt iets over omdat de ander het druk heeft. Je houdt rekening met ieders wensen zodat niemand zich tekortgedaan voelt. Je zorgt dat alles geregeld is, zodat er geen gedoe ontstaat.

En ondertussen ben je gewoon die betrokken, behulpzame en verantwoordelijke vrouw. Alleen kan er onder al die goede bedoelingen nog iets anders zitten: de behoefte om te weten waar je aan toe bent, om te voorkomen dat iemand boos wordt, om niet afhankelijk te zijn van een ander, om geen kritiek te krijgen.

Want soms wil je helemaal niet zo graag de controle hebben. Je wilt vooral niet voelen wat er gebeurt als je de controle kwijtraakt.

Wanneer is dat eigenlijk begonnen?

Wanneer heb je geleerd dat het veiliger is om zelf de touwtjes in handen te houden? Misschien groeide je op in een gezin waar de sfeer zomaar kon omslaan. Dan werd het handig om goed op te letten. Aan een blik of een zucht kon je al merken hoe de vlag erbij hing.
Misschien werd er veel van je verwacht. Je was de oudste, de verstandige, degene die geen problemen veroorzaakte. Of je kon niet altijd rekenen op de mensen van wie je afhankelijk was en leerde dat zelf regelen een stuk veiliger voelde.

En dus werd je oplettend, voorbereid, zelfstandig en verantwoordelijk. Allemaal eigenschappen waar je later complimenten voor kreeg. Niemand zag hoeveel energie het je kostte om voortdurend op alles voorbereid te zijn. Jijzelf waarschijnlijk ook niet, want voor jou voelde het inmiddels gewoon als wie je was.

Je kunt ergens heel goed in zijn en er toch last van hebben

Dat is het verraderlijke aan dit soort patronen. Ze werken namelijk vaak ontzettend goed. Doordat jij vooruitdenkt, worden problemen voorkomen. Doordat jij alles controleert, gaat er weinig mis. En iedere keer krijgt je hoofd opnieuw de bevestiging: Zie je wel, gelukkig had ik eraan gedacht. Dat die ander het ook prima had kunnen oplossen, kom je nooit te weten. Je was hem alweer voor.

Je verlangt naar rust, maar zodra er even niets geregeld hoeft te worden, zoek je naar wat je mogelijk over het hoofd hebt gezien. Je wilt dat anderen meer verantwoordelijkheid nemen, maar als ze het anders aanpakken dan jij, vertrouw je het niet helemaal. En dan word je moe. Intens moe. Niet alleen van alles wat je doet, maar ook van alles wat je voortdurend in de gaten houdt.

Wat gebeurt er als jij het eens niet oplost?

Stel je eens voor: iemand is iets vergeten. Je ziet het gebeuren en weet precies hoe je het kunt oplossen, maar deze keer doe je niets. Je geeft geen herinnering, komt niet met een oplossing en neemt het niet over. Wat gebeurt er dan bij jou? Word je onrustig? Geïrriteerd? Voel je de neiging om tóch even iets te zeggen? Of vind je het vooral moeilijk om te zien dat iemand anders een fout maakt die jij had kunnen voorkomen?

Ik bedoel natuurlijk niet dat je voortaan met je armen over elkaar gaat zitten kijken hoe de boel in het honderd loopt, maar het is wel interessant om te ontdekken of je werkelijk vrij bent om te kiezen. Kun jij helpen omdat je dat wilt, of móét je helpen omdat je de onrust van niet-ingrijpen nauwelijks kunt verdragen?

Loslaten vraagt soms dat je iets durft te laten gebeuren

Dat je partner de verkeerde yoghurt meeneemt. Dat je kind een keuze maakt waarvan jij denkt: O hemel, dat wordt niks. Dat een collega iets op haar eigen manier doet. Dat iemand teleurgesteld is omdat jij een keer nee zegt. Kun je dat laten gebeuren? Want daar wordt loslaten ineens een stuk minder aantrekkelijk. We willen best minder controle, zolang we maar zeker weten dat alles goed komt. Ha! Dat is natuurlijk precies de controle die je probeert los te laten!

En toch is het begrijpelijk. Als controle je jarenlang een gevoel van veiligheid heeft gegeven, voelt minder controleren niet onmiddellijk als vrijheid. Het kan zelfs behoorlijk onveilig voelen, terwijl je met je verstand allang weet dat er niets ernstigs aan de hand is.

Het verdwijnt niet zomaar

Wat ik in mijn praktijk keer op keer zie, is dat zo'n patroon niet zomaar verdwijnt omdat je het doorziet en hebt besloten dat het niet meer nodig is. Je hebt ooit geleerd dat opletten verstandig was, vooruitdenken problemen voorkwam en verantwoordelijkheid nemen rust gaf. En zolang dat diep vanbinnen nog steeds als waarheid voelt, kun je jezelf honderd keer vertellen dat je de controle mag loslaten. Voor je het weet, grijp je haar toch weer vast.

Wie ben jij als je even niets hoeft te regelen?

Neem daar eens een moment voor.
Als je zo gewend bent geraakt om nodig te zijn, kan het vreemd voelen wanneer niemand iets van je nodig heeft. Als je altijd het overzicht bewaart, kan het ongemakkelijk zijn om iets niet te weten.
Er ontstaat ruimte wanneer je niet meer overal verantwoordelijk voor hoeft te zijn. Maar wat doe je met die ruimte als je niet gewend bent die voor jezelf te gebruiken?

Zij is er ook nog

Want onder al dat zorgen, regelen en verantwoordelijk zijn zit ook nog een vrouw met haar eigen wensen, haar eigen energie en haar eigen leven. En die mag óók aan bod komen. Je betrokkenheid, je zorgzaamheid en je vermogen om dingen goed te organiseren zijn prachtige kwaliteiten. Die hoef je zeker niet kwijt. Maar hoe zou het zijn als je ze kunt inzetten wanneer jij daarvoor kiest, in plaats van omdat iets in jou voortdurend op scherp staat?

Als een ander iets mag doen zonder dat jij in gedachten blijft meesturen. Als iemand teleurgesteld mag zijn zonder dat jij het onmiddellijk hoeft op te lossen. Als je kunt genieten van een vrije middag zonder alvast bezig te zijn met wat er morgen mis zou kunnen gaan. Stel je eens voor hoeveel energie er vrijkomt wanneer je niet meer voortdurend hoeft te voorkomen dat er iets misgaat.

Energie die je eindelijk kunt besteden aan je eigen leven, in plaats van je steeds verantwoordelijk te voelen voor het leven van iedereen om je heen.

P.S.
Loslaten klinkt zo eenvoudig... tot je merkt dat je hoofd het prima begrijpt, maar je toch weer precies hetzelfde doet.

In mijn workshop Leren Loslaten ontdek je waarom vasthouden soms zo hardnekkig is en, belangrijker nog, hoe je daar werkelijk verandering in kunt brengen. Geen avond vol goede voornemens, maar praktische handvatten waarmee je zelf kunt ervaren dat het anders kan.

→ Bekijk de workshop Leren Loslaten

 

 

0 Reacties

Plaats Een Reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *