“Ik weet precies waar het vandaan komt.” Het klinkt opgelucht, maar dat is het niet. Het is eerder frustrerend. Want ze weet waarom ze het zo moeilijk vindt om nee te zeggen, waarom ze zich verantwoordelijk voelt voor hoe anderen zich voelen, ze herkent haar neiging om alles onder controle te willen houden en ze weet heel goed waarom kritiek haar zo diep kan raken. Ze heeft er veel over gelezen, podcasts geluisterd, gesprekken gevoerd, zelfs therapie of coaching gehad. En zeker, ze kan haar eigen patronen behoorlijk goed uitleggen. “Dus ik snap het best”, zegt ze. En dan komt de zin die ik minstens net zo vaak hoor: “Maar waarom dóé ik het dan nog steeds?”
Begrijpen voelt als veranderen
Het verraderlijke van inzicht is dat het enorm kan opluchten. Ineens vallen er kwartjes, je ziet verbanden en begrijpt waarom bepaalde situaties je raken en waarom je steeds op dezelfde manier reageert. Eindelijk klopt het verhaal en dat is waardevol, heel waardevol zelfs. Alleen gebeurt er iets geks: omdat er vanbinnen zoveel op zijn plek valt, voelt het alsof er ook iets veranderd is. Totdat het gewone leven zich weer aandient… Je moeder maakt één opmerking, je partner reageert kortaf of iemand vraagt of je ‘heel even’ iets kunt doen terwijl je agenda al uitpuilt. En wèg is al je wijsheid. Voor je het weet, leg je weer uit, stel je gerust, zeg je ja of lig je ’s avonds alsnog drie gesprekken terug te denken. En dan komt de frustratie: ‘maar ik wéét dit toch!!!’ Jazeker, je weet het.
Je hoofd loopt soms jaren voor
Alleen moet je jezelf niet tekortdoen, je verwacht dat wat je begrijpt ook meteen moet lukken. Alsof inzicht en verandering twee deuren achter elkaar zijn: je doet de eerste open en gaat automatisch ook door de tweede. Zo werkt het helaas niet.
Je kunt weten dat je niet verantwoordelijk bent voor de teleurstelling van een ander en tóch onmiddellijk de neiging voelen om het goed te maken. Je kunt weten dat je niet alles perfect hoeft te doen en tóch onrustig worden van een fout. Je kunt weten dat rust geen luiheid is en tóch pas ontspannen wanneer alles af is (is het dat ooit? 😉) Je hebt niet nóg meer uitleg nodig, er zit alleen een wezenlijk verschil tussen iets weten en iets ervaren.
Zwemmen leer je niet aan de keukentafel
Stel dat je niet kunt zwemmen en ik jou alles over zwemmen leer. Ik leg uit hoe je moet ademhalen, hoe je je armen moet bewegen, wat je benen moeten doen. Ik laat filmpjes zien van de perfecte schoolslag en vertel je precies hoe je blijft drijven. Zo. Jij weet dan ontzettend veel over zwemmen. En dan zet ik je aan de rand van een zwembad: “Spring maar.” Op dat moment heb je niets aan nóg meer theorie, nu moet je lijf iets gaan ervaren wat je hoofd allang weet. Dat het water je draagt, dat je kunt bewegen zonder vaste grond onder je voeten, dat je niet zinkt zodra je even uit balans raakt. Echte verandering werkt precies zo.
Er komt een moment waarop je het water in moet
Begrijpen voelt veilig, dus lees je nog een boek, luister je nog een podcast, zoek je nog een inzicht of verklaring. Niet dat die kennis nutteloos is. Begrip is belangrijk. Het haalt oordeel weg en helpt je zien waarom je doet wat je doet, maar kennis is op een gegeven moment niet meer het ontbrekende stukje. Je kunt twintig keer lezen dat je je grenzen mag (moet 😉) aangeven, maar er komt een moment waarop je er één voelt en je je moet uitspreken. Dat hoeft helemaal geen groots moment te zijn. Het kan een dinsdagmiddag zijn waarop iemand vraagt of je iets kunt overnemen. Normaal zou het antwoord al uit je mond zijn voordat je hebt gevoeld of je er ruimte voor hebt, maar deze keer zeg je: “Ik kijk even of het lukt.” Meer niet.
Voor een ander stelt het niets voor. Voor jou kan het revolutionair zijn, omdat er ineens ruimte zit tussen de vraag van de ander en jouw automatische ja. Of je zegt een keer nee zonder daarna een halve pagina uitleg te geven. Je voelt het schuldgevoel opkomen, je voelt de neiging om het zachter te maken of alsnog een oplossing aan te dragen, maar je doet het niet. En dan gebeurt er iets bijzonders: Niets. De wereld gaat gewoon door.
Dán komt de informatie ergens anders aan
Je hoofd wist allang dat je nee mocht zeggen, maar nu ervaar je: ik kan nee zeggen en de verbinding blijft bestaan.
Of:
Iemand mag teleurgesteld zijn zonder dat ik dat hoef op te lossen.
Of:
Ik kan rusten terwijl er nog van alles op mijn to-do lijst staat.
Er klink geen trompetgeschal, niemand hangt een medaille om je nek, maar precies daar kan iets verschuiven wat honderd inzichten niet voor elkaar kregen, omdat je jezelf iets nieuws laat meemaken.
Maar soms lukt zelfs dát niet
En daar moet ik toch iets belangrijks aan toevoegen: soms wéét je niet alleen wat je anders zou willen doen, je probeert het ook echt. Je neemt je voor om deze keer wél nee te zeggen, om niet meteen in de verdediging te schieten, om niet opnieuw alles naar je toe te trekken. En toch gebeurt er op het moment zelf iets anders. Je bevriest, je klapt dicht, je voelt paniek of een enorme onrust. Je hele lijf lijkt NEE te roepen tegen iets waarvan je hoofd allang weet dat het veilig is.
En juist daar vind ik het belangrijk om niet zomaar te zeggen: ‘Kom op, je weet het toch? Doe het gewoon’. Want soms zit er tussen weten en doen iets wat zich niet laat overtuigen met woorden.
Je lichaam heeft haar eigen geheugen
Trauma zit niet in het verhaal dat je kunt vertellen over wat je hebt meegemaakt, het zit juist in onverwerkte emoties. Je voelt het in wat er vandaag in je lichaam gebeurt wanneer iets van toen wordt aangeraakt. In de spanning die ineens door je lijf schiet, in dichtklappen, in aanpassen voordat je er erg in hebt in alert worden terwijl er op dit moment helemaal geen gevaar is. Je hoofd kan allang weten: ‘ik ben veilig, terwijl jouw lichaam nog reageert alsof dat niet zo is. En dan helpt nóg beter begrijpen je niet verder. Niet omdat je niet genoeg je best doet, niet omdat je niet wilt veranderen, maar omdat er iets geraakt wordt dat dieper ligt dan weten.
Dáár begint heling
Voor mij is traumaheling daarom niet eindeloos teruggaan naar wat er gebeurd is. Het gaat er ook niet om dat je ieder detail uit je verleden moet uitpluizen. Het gaat erom dat wat toen is vastgezet, vandaag iets anders mag gaan ervaren. Dat je niet alleen begrijpt dat het voorbij is, maar dat jouw lichaam en zenuwstelsel dat ook werkelijk gaan ervaren.
En precies daar ligt mijn expertise
Dat is precies waarom ervaren en voelen zo'n belangrijke plek hebben in mijn werk. Soms kan iemand zelf die stap zetten en soms kom je op een plek waar je merkt: ‘hier kom ik met alles wat ik weet niet alleen doorheen'.
In het 1-1 coachtraject ‘Het Roer Om’ werken we niet alleen met het verhaal dat je, al dan niet, zo goed kent. We gaan naar de laag eronder, naar dat wat jou, ondanks alles wat je weet, nog steeds terugtrekt in oude reacties en patronen. Niet om nog langer in het verleden te blijven zoeken, wel om iets wat toen is ontstaan, vandaag eindelijk een andere ervaring te geven. Want soms heb je geen nieuw inzicht meer nodig, soms heb je een nieuwe ervaring nodig. En soms heb je iemand nodig die je helpt om die ervaring mogelijk te maken.


0 Reacties